Zorza Polarna na Islandii – poradnik
zorza polarna Islandia

Zobaczyć zorzę polarną to marzenie większości osób przyjeżdżających na Islandię. Tańczące na nocnym niebie kolorowe światła to jeden z najpiękniejszych spektakli serwowanych nam przez naturę. Zorza jest tak pociągającym zjawiskiem, że wielu turystów przyjeżdża zimą na Islandię tylko po to, aby ją obejrzeć. Złapanie zorzy znajdowało się również na naszej liście 100 podróżniczych marzeń.

Gdzie oglądać zorzę polarną na Islandii? Jak się odpowiednio przygotować, gdzie sprawdzić prognozy pogody oraz kiedy można zobaczyć zorzę? Na te i inne pytania postaramy odpowiedzieć w poniższym artykule, który jest kompendium wiedzy, z którego dowiecie się wszystkiego, co należy wiedzieć o szukaniu zorzy na Islandii.

zorza polarna nad Islandią

Czym jest Zorza Polarna?

Zorza polarna (na półkuli północnej aurora borealis, na półkuli południowej aurora australis) to zjawisko świetlne występujące w pobliżu biegunów planety, powstające w atmosferze na wysokości powyżej 70 kilometrów. Przyczyną powstawania zorzy polarnej są wybuchy słoneczne i docierający na Ziemię w ich wyniku wiatr słoneczny, tworzony przez protony i elektrony. Docierające na Ziemię cząsteczki są odchylane przez pole magnetyczne i poruszają się nad biegunami, zderzając się z tworzącymi atmosferę ziemską tlenem, azotem i innymi gazami tworzą niesamowite widowisko świetlne.

Zorza Polarna występuje w kilku różnych kolorach, w zależności od jej wysokości, a co za tym idzie rodzajem gazu, z którym zderzają się pochodzące ze Słońca cząsteczki. Najczęściej występującym i najlepiej widocznym gołym okiem jest kolor zielony oraz kolor biały. Związane jest to z tym, że w ciemności ludzkie oko rejestruje światło przy pomocy pręcików, które nie są zbyt wrażliwe na kolory. Pozostałe barwy: czerwony, bordowy, różowy, żółty, fioletowy, niebieski trudniej dostrzec gołym okiem, możliwe jest jednak ich uchwycenie na fotografii.

Jeśli interesują Cię astronomiczne tematy zachęcamy do zapoznania się z naszym vlogiem, którego tematem jest Park Gwiezdnego Nieba w Bieszczadach:

Kiedy polecieć na Islandię, aby zobaczyć zorzę polarną?

Zorze Polarne na półkuli północnej, a więc również na Islandii, występują w zimie. Najlepszymi miesiącami do obserwacji zorzy na Islandii są miesiące od początku listopada do końca lutego. Wtedy dzień jest stosunkowo krótki, a noce są długie i ciemne. Zorzę na Islandii można zobaczyć też w październiku i kwietniu, a przy wysokiej aktywności słonecznej nawet we wrześniu.

Niezwykle istotnym czynnikiem przy obserwacji zorzy jest również pogoda. Podobnie jak przy obserwacji gwiezdnego nieba, do obserwacji zorzy potrzebne jest bezchmurne niebo. Od września do grudnia średnia liczba deszczowych dni na Islandii to od 18 do 20 w miesiącu. W styczniu średnia liczba deszczowych dni to 16, statystycznie najsuchszym miesiącem jest luty, kiedy na Islandii pada tylko przez 14 dni. Żaden miesiąc nie daje gwarancji zobaczenia zorzy, ponieważ nawet przy dużej aktywności słonecznej zorza nie będzie widoczna, jeśli na niebie będą chmury.

zorza polarna w kształcie podkowy

Zorza Polarna na Islandii – poradnik jak zobaczyć zorzę

Jeśli już jesteś na Islandii i chcesz zapolować na zorzę polarną, warto zrobić to z głową i odpowiednio się przygotować. Nie musisz każdej nocy wyjeżdżać za miasto i liczyć na szczęście. Przy użyciu odpowiednich narzędzi można dość precyzyjnie zaplanować miejsce oraz godzinę obserwacji zorzy.

Przy polowaniu na zorzę na Islandii należy uwzględnić kilka czynników, takich jak indeks Kp, pogodę (zachmurzenie), fazę księżyca oraz odpowiednio ciemne miejsce obserwacji i możliwość dojazdu do niego. Każdy z tych aspektów został omówiony poniżej.

zorza polarna w kształcie spirali
Zorza Polarna tańcząc na niebie przyjmuje przeróżne kształty, co chwilę zmieniając swój wygląd.

Sprawdź prognozę występowania zorzy – indeks Kp

Indeks Kp informuje o wpływie wiatru słonecznego na pole magnetyczne Ziemi i ilości cząsteczek docierających ze Słońca na naszą planetę. Stworzony w 1939 roku przez niemieckiego naukowca Juliusa Bartelsa indeks przyjmuje wartość od 0 do 9. Indeks informuje nas między innymi o zasięgu zorzy polarnej, im wyższa jego wartość, tym większy jest obszar, na którym możemy obserwować zorzę.

Przy wartościach Kp=2 zorza widoczna jest tylko na niewielkim, północnym fragmencie wyspy, przy Kp=3 możemy zaobserwować ją na całej Islandii. Kp=5 oznacza burzę magnetyczną, a zorza widoczna może być nawet na południu Norwegii. Kp=7 oznacza potężną burzę magnetyczną, której skutkiem będzie zorza widoczna w północnej Polsce.

prognoza zorzy
Prognoza indeksu Kp dla 5, 6 i 7 lutego 2020. Największe szanse na ujrzenie zorzy będą w nocy 6 stycznia (indek Kp 3 oraz 4). Źródło: aurora-service.eu

Prognozę występowania zorzy można sprawdzić na kilku stronach internetowych. Osobiście używamy i najbardziej polecamy tę stronę. Znajdziemy tu prognozę maksymalnej wartości Kp na najbliższe 3 dni, z podziałem na trzygodzinne okna czasowe. Czas na stronie podawany jest w formie UTC, czyli czasie, który obowiązuje na Islandii. Warto zaznaczyć, że przewidywany Kp dotyczy całego okresu, a prognozy mogą się zmieniać, dlatego zawsze warto sprawdzać je w dniu planowanego polowania.

Na polowanie na zorzę warto wybrać się wtedy, gdy przewidywane Kp wynosi przynajmniej 3. Im wyższe Kp, tym większa szansa na zobaczenie tańczącej nad naszymi głowami zorzy. Wszystkie zdjęcia prezentowane przez nas w artykule zrobione zostały w dniu, kiedy przewidywane maksymalne Kp wynosiło 3.

Ciekawostka: Dotychczas największa znana burza magnetyczna miała miejsce w 1859 roku, powstała w jej wyniku zorza widoczna była na Sycylii i Karaibach. Zaburzenia pola magnetycznego Ziemi spowodowały awarię sieci telegraficznej, która działała mimo odłączenia od niej zasilania. Naukowcy szacują, że wystąpienie podobnej burzy obecnie, doprowadziłoby do globalnej katastrofy niszcząc system energetyczny oraz urządzenia elektroniczne.

Aktualna prognoza pogody zorzy polarnej na najbliższe 60 minut, dostarczona przez NASA (aby zaktualizować grafikę należy odświeżyć stronę):

Sprawdź fazę księżyca oraz godzinę jego wschodu i zachodu

Świecący światłem odbitym Księżyc, utrudnia obserwację zorzy polarnej. Jeśli chcemy obserwować zorzę polarną najlepiej, aby Księżyc znajdował się w nowiu (faza, w której z ziemi widoczna jest tylko jego ciemna strona) lub aby podczas obserwacji nie był widoczny na niebie (czas pomiędzy jego zachodem, a wschodem).

Fazę księżyca oraz godzinę jego wschodu i zachodu jesteśmy w stanie precyzyjnie sprawdzić, korzystając np. z tej strony. Dane dotyczą stolicy Islandii Reykjavíku. Wpisując nazwę miejscowości blisko naszego miejsca obserwacji, otrzymamy informacje zgodne co do minuty.

gwiazdy nad Islandią
Jeśli wybierzesz na obserwacje bezchmurną noc, będziesz miał okazję zobaczyć również islandzkie gwiezdne niebo. Świecąca na zielono zorza utrudnia jednak widzenie gwiazd (widoczna na zdjęciu łuna pochodzi od znajdującej się po drugiej stronie nieba, stosunkowo słabo widocznej w tamtym momencie zorzy).

Sprawdź mapę zanieczyszczenia światłem

To czy będziemy w stanie dostrzec zorzę zależy od miejsca, w którym będziemy chcieli ją oglądać. Im ciemniejsze miejsce, tym zorza bardziej widoczna. Większość obszaru Islandii posiada 1 klasę zaciemnienia w skali Bortle’a – niebo jest tam idealnie ciemne oraz niezanieczyszczone przez żadne sztuczne źródła światła. Większość Islandii posiada więc niebo ciemniejsze niż to, które możemy zobaczyć w najciemniejszym miejscu w Polsce – Parku Gwiezdnego Nieba w Bieszczadach, który posiada 2 klasę.

mapa ciemnego nieba nad Islandią

Im ciemniejsze niebo, tym lepiej. Oczywiście bardzo mocną zorzę można zobaczyć nawet w samym Reykjavíku, poziom zanieczyszczenia światłem (niebo klasy 8-9) sprawia jednak, że dni kiedy jest to możliwe zdarzają się stosunkowo rzadko. Jeśli chcesz oglądać zorzę polarną w okolicy Reykjavíku, to warto odjechać o 30-40 kilometrów od centrum i poszukać miejsca o niebie, którego SQM będzie wyższe niż 21.40 mag./arc sec2 (3 klasa). Do znalezienia odpowiednio ciemnego miejsca najlepiej użyć tej mapy.

Wybór odpowiednio zaciemnionego miejsca jest niesłychanie istotny. Tej samej nocy zorza może nie być widoczna w zanieczyszczonym światłem Reykiaviku, a w dobrze zaciemnionym miejscu, oddalonym 30-40 kilometrów może dawać prawdziwy spektakl, energicznie tańcząc na niebie. Nigdy nie będzie natomiast odwrotnej sytuacji. Jeśli w stolicy można obejrzeć zorzę gołym okiem, to poza nią jest ona jeszcze bardziej spektakularna.

zorza polarna Islandia

Sprawdź prognozę pogody

mapa zachmurzenia nad Islandią
Mimo iż przewidywana wartość Kp będzie wynosić około 3 i teoretycznie zorza powinna być widoczna nad całą Islandią, to ze względu na zachmurzenie będzie można obserwować ją jedynie w północno-wschodniej części wyspy.

Zorzę najlepiej oglądać na bezchmurnym niebie. Niestety, zachmurzenia nie da się tak precyzyjnie przewidzieć jak fazy księżyca. Prognozy sięgają maksymalnie 72 godzin, a długoterminowe nie są zbyt precyzyjne. Warto obserwować prognozę zachmurzenia na najbliższe dni, jednak najbardziej dokładna będzie z krótkim, kilkugodzinnym wyprzedzeniem. Szukając zorzy wybierz miejsce, w którym w momencie obserwacji będzie zapowiadane bezchmurne niebo.

Wybierającym się na obserwację zorzy, polecam skorzystać z tej mapy zachmurzenia obejmującej całą Islandię. Za pomocą suwaka na dole możemy sprawdzać godzinową prognozę zachmurzenia. Białe plamy oznaczają bezchmurne niebo, zielone to chmury. Dodatkowo, na stronie w prawym górnym rogu znajduje się informacja o planowanej maksymalnej wartości indeksu Kp o północy w danym dniu.

Sprawdź przejezdność dróg

Jeśli Kp jest większe lub równe 3, zapowiada się bezchmurna noc i jeśli korzystając z mapy zanieczyszczenia światłem udało Ci się zlokalizować idealne miejsce na obserwację zorzy, pozostaje jeszcze tylko sprawdzić, czy możliwe jest dostanie się do niego.

przejezdność dróg na Islandii

W zimie niektóre drogi na Islandii ze względu na opady śniegu i złe warunki atmosferyczne są zamykane. Dotyczy to również głównych dróg, przez co czasem niemożliwe może być dostanie się ze stolicy na lotnisko. Wiele dróg, również tych głównych, miejscami pokrytych jest dużą ilością lodu, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić czy do wybranego przez nas miejsca prowadzi otwarta droga oraz jakie są na niej warunki. Można zrobić na oficjalnej stronie zarządcy islandzkich dróg.

Jadąc na nasze pierwsze polowanie na zorzę na Islandii nie byliśmy pewni, czy droga którą wybraliśmy będzie na pewno przejezdna. Droga oznaczona była jako difficult driving, co oznaczało że możemy spodziewać się na niej 10-20 centymetrów śniegu, okazjonalnych zasp oraz fragmentów w całości pokrytych lodem i ubitym śniegiem i jest ona przeznaczona tylko dla samochodów z napędem 4×4. Cały dzień jeździliśmy po drogach oznaczonych jako te w lepszej kondycji, a momentami zdarzały się lodowe fragmenty oraz spore ilości śniegu, przez które niemożliwym byłoby przejechanie na oponach bez kolców i bez napędu 4×4. Przed nami była droga oznaczona jako gorsza, do tego podróżować mieliśmy w całkowitej ciemności. Na szczęście odcinek nie był długi, a podróż przebiegła sprawnie.

Gdzie oglądać zorzę na Islandii?

Posiadając wiedzę dotyczącą aktywności słonecznej, prognozę zachmurzenia, informacje o zanieczyszczeniu światłem oraz o przejezdności wybranych dróg jesteś w stanie wybrać odpowiednie miejsce do obserwacji. Jeśli znajdujesz się daleko od stolicy nie będzie to trudne, wielce prawdopodobne jest nawet to, że nie będziesz musiał nawet ruszać się z miejsca.

zorza polarna niedaleko Reykiaviku
Zorza polarna obserwowana nad jeziorem Kleifarvatn, około 30 kilometrów od Reykiaviku.

Gdzie niedaleko Reykjavíku oglądać zorzę polarną?

Naszym zdaniem najlepszymi miejscami do oglądania zorzy niedaleko Reykjavíku jest znajdujący się około 45 kilometrów na wschód Park Narodowy Þingvellir (klasa widoczności nieba 3, SQM = 21.70 mag./arc sec2 ) oraz znajdujące się około 30 kilometrów na południe jezioro Kleifarvatn (klasa widoczności nieba 4, SQM = 21.40 mag./arc sec 2 ).

Parking przy Jeziorze Kleifarvatn, którego używaliśmy podczas naszego polowania
Jeden z parkingów w okolicach Parku Narodowego Pingvellir
Inny parking przy jeziorze Kleifarvatn

Wszystkie zdjęcia zorzy w poniższym artykule pochodzą znad jeziora Kleifarvatn, które wybraliśmy ze względu na dobre prognozy pogody (bezchmurne niebo, podczas gdy w okolicach Pingvellir zapowiadane były chmury).

zorza nad parkingiem
Zorza polarna widoczna nad południową stroną parkingu obok jeziora Kleifarvatn.

Polowanie na Zorzę na Islandii – najważniejsze informacje w skrócie

  1. Sprawdź przewidywane Kp na najbliższe dni. Jeśli Kp jest równe lub wyższe 3, masz spore szanse na zobaczenie zorzy. Kp możesz sprawdzić na stronie Aurora Service.
  2. Sprawdź fazę księżyca lub godzinę jego wschodu i zachodu. Najlepiej, aby księżyc był w nowiu lub był poza horyzontem. Możesz skorzystać z tej strony.
  3. Poszukaj miejsca o małym zanieczyszczeniu światłem (SQM powyżej 21.00 mag./arc sec2). Możesz zrobić to korzystając z Light Pollution Map.
  4. Znajdź bezchmurne miejsce dobre do obserwacji. Pogodę na Islandii możesz sprawdzić na stronie Iceland Meet Ofice.
  5. Sprawdź czy możliwy jest dojazd do miejsca, które wybrałeś na obserwację. Skorzystaj ze strony Road.is
  6. Ciepło się ubierz i wyrusz na poszukiwanie zorzy!

Podsumowanie

Zorza to niesamowite zjawisko, którego zobaczenie jest marzeniem wielu ludzi. Na to czy uda nam się ją zobaczyć i jak będzie intensywna ma wpływ kilka czynników. Na niektóre z nich, takie jak pogoda czy poziom Kp nie mamy wpływu, odpowiednie przygotowanie się do innych (sprawdzenie fazy księżyca, wybór zaciemnionego miejsca) itp. mogą ułatwić nam polowanie na nią i obejrzenie jednego z najpiękniejszych naturalnych spektakli na świecie.

Komentarze

Komentarzy